Ο «ΤΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ» ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ

ΓΚΟΥΡΤΖΙΕΦ

Όταν ο άνθρωπος δεν βρίσκεται σε κάποια ισορροπία της τριάδας του εαυτού του, τότε γίνεται λεία της αυτόματης λειτουργίας του Νόμου του Επτά. Η μη αρμονία των τριών του κέντρων (κινητικού, συγκινησιακού και διανοητικού) οδηγεί στην διάσπαση του εαυτού του: τα κέντρα αυτά δημιουργούν τρεις διαφορετικούς ανθρώπους σε διαρκή αντίθεση και των οποίων ο μοναδικός νόμος δράσης σχηματίζεται με ̈συνειρμούς ̈ και οι οποίοι λίγο ή πολύ είναι μηχανικοί. Αυτά τα «τρία άτομα» βρίσκονται με την σειρά τους κάτω από επίδραση του Νόμου του Επτά και χωρίζονται σε μια λεγεώνα από πολλά ασυνεπή ̈Εγώ ̈. Ο Άνθρωπος είναι βουτηγμένος σε μία «υπνωτιστική κατάσταση» όπου τα πάντα «συμβαίνουν». Τυφλός προς το εξελικτικό ρεύμα, βλέπει την πραγματικότητα ανάποδα, τα πάνω - κάτω και λειτουργεί με «ταυτίσεις». 



Η Κατάσταση του να «Αυτό –εφησυχάζεται» είναι ο «εσωτερικός του κύριος» και υφίσταται ένα «μαράζωμα της ψυχής του» και μια ατροφία της Πίστης, της Ελπίδας και της Αγάπης. Αρχίζει να «αμφισβητεί την ύπαρξη της Θεότητας», γράφει ο ίδιος ο Γκουρτζίεφ : «...και εξαιτίας κυριαυτών των αμφισβητήσεων, έχουν σχεδόν εξ ́ ολοκλήρου εξαφανίσει την κοινή τους παρουσία, την δυνατότητα ύπαρξης εκείνων των στοιχείων ...των οποίων η ολότητα δημιουργεί σε αυτούς την ορμή, που ονομάζεται ̈ενστικτώδης αίσθηση ̈ αυτών των κοσμικών αληθειών.»
 

Ο διαμελισμός του ανθρώπου οδηγεί αναπόφευκτα στον διαμελισμό της κοινωνίας. Η ατομική ύπνωση οδηγεί στην μαζική ύπνωση, με αποκορύφωμα τον τρόμο του τρόμου - τον πόλεμο : « Πράγμα που σημαίνει ότι μερικά εκατομμύρια ανθρώπων προσπαθούν να καταστρέψουν μερικά άλλα εκατομμύρια άλλων κοιμισμένων ανθρώπων ... Αυτό δεν θα το έκαναν αν βέβαια ήταν ξύπνιοι.»

Στην μηχανικότητα, ούτε η ελευθερία ούτε η υποχωρητικότητα μπορούν να υπάρξουν. Ο Άνθρωπος αν και υπόκειται σε χιλιάδες από μικρούς φόβους εντούτοις δεν είναι ικανός να δει τον εαυτό του και να νιώσει στην συνειδητότητα του την διαδικασία του δικού του θανάτου. Αυτή η κατάσταση είναι εκείνη που έκανε τον Ashiata Shiemash, ένα κεντρικό πρόσωπο στις διηγήσεις του Βελζεβούλ προς τον εγγονό του, να την αποκαλεί: ̈Ο Τρόμος της Κατάστασης ̈. Έτσι η γη είναι ένας « ...μάταια -από παλιά - υποφέρων πλανήτης . » (56). Η όλη αυτόματη λειτουργία του ανθρώπου ονομάζεται γενικά ̈συνειδητότητα ̈. Η αιτία που αντιστοιχεί σ ́ αυτό είναι «ένστικτο – τερεμπελνικη». 

Η ψυχική μηχανικότητα, σύμφωνα με τον Γκουρτζίεφ, είναι η αιτία της διαδοχικής μεταφοράς των λειτουργιών από το συγκινησιακό και κινητικό κέντρο προς το διανοητικό. Το ̈αυτόματο ̈ μέρος του κέντρου αυτού, ο νους, γίνεται το μοναδικό δοχείο της πραγματικότητας . Ο Νους ο οποίος σίγουρα είναι ένα παντοδύναμο μέσο για την προσαρμοστικότητα του ανθρώπου στο περιβάλλον του, αλλάζει από μέσον σε αυτοσκοπό και επιδρά σαν ένας παντοδύναμος τύραννος. Έτσι λοιπόν ο Γκουρτζίεφ ξεχωρίζει την ̈διανοητική γνώση ̈ από την ̈γνώση του είναι ̈. 

Την ̈ λογική του γνωρίζω ̈ από την ̈ λογική του καταλαβαίνω ̈. 

Η διδασκαλία του Γκουρτζίεφ προσανατολίζεται προς την απελευθέρωση αυτού του, ̈κατά την φύση διπλού όντος ̈, του ανθρώπου. Απελευθέρωση από την μηχανικότητα, απελευθέρωση από τις εξωτερικές επιρροές, ...απελευθέρωση από αυτόν τον «πλούτο» ο οποίος δεν είναι τίποτα παραπάνω παρά το συνονθύλευμα των αυτόματων συνηθειών του. 

Εάν του πουν «να πεθάνει ως προς την συνηθισμένη του ζωή», αυτό δεν σημαίνει να αποτραβηχτεί από τον κόσμο. Ο δρόμος της διδασκαλίας του Γκουρτζίεφ ( ο ̈τέταρτος δρόμος ̈ όντας διαφορετικός από τον δρόμο του φακίρη, του μοναχού και του γιόγκι ) είναι ο δρόμος του ανθρώπου εκείνου που είναι απόλυτα μέσα στην ζωή. Το να «πεθάνει κανείς ως προς την συνηθισμένη ζωή» σημαίνει απλώς να πεθάνει ως προς την δική του μηχανικότητα και σκλαβιά . 

«Να ξυπνήσει, να πεθάνει, να γεννηθεί», σ ́ αυτήν εδώ την ζωή, είναι η τριάδα που απαρτίζει τον κύριο άξονα της διδασκαλίας του. 

Ο ίδιος διακρίνει τέσσερις διαφορετικές καταστάσεις συνειδητότητας, δυνατές για τον άνθρωπο : τον ύπνο, την κατάσταση της εγρήγορσης, την ̈αυτό-θύμηση ̈, ή την ̈αυτό- συνειδητότητα ̈ και την ̈αντικειμενική συνειδητότητα ̈. 

Από την πρώτη κατάσταση που πρέπει να αποκτήσουμε, δηλ. την ̈αυτό-συνειδητότητα ̈ είναι εξ ́ αρχής παράλογο. Πώς είναι δυνατόν ένα σύστημα κάποιας πολυπλοκότητας (ο άνθρωπος ), να μπορεί να εξηγήσει κάποιο άλλο σύστημα, εξίσου πολύπλοκο ; 

Η κατάσταση αυτή απαιτεί ένα άνοιγμα, μια ανταλλαγή με συστήματα άλλης κλίμακας .Η ικανότητα για ανταλλαγή ονομάζεται ̈συνείδηση ̈ κατά τον Γκουρτζίεφ. 
Η ικανότητα αυτή υπήρχε στον άνθρωπο αλλά κατέληξε στα βάθη του ̈υποσυνείδητου του ̈. Η δράση της ικανότητας αυτής είναι συνδεδεμένη με την ύπαρξη των δύο ̈ανώτερων κέντρων ̈ ( Ανώτερο Συγκινησιακό κέντρο και Ανώτερο Διανοητικό κέντρο ), τα οποία είναι πλήρως ανεπτυγμένα στον άνθρωπο αλλά στις δύο πρώτες καταστάσεις συνειδητότητας δεν έχουν σχέση με τα τρία κανονικά κέντρα . Συμπερασματικά, μια λεπτή και σύνθετη αντιστροφή μεταξύ του συνειδητού και του υποσυνείδητου πρέπει να λάβει χώρα για να περάσουμε από το ποτάμι της ̈δημιουργίας ̈ ( επιθυμιών ) στο ποτάμι της ̈εξέλιξης ̈ ( μη - επιθυμιών ). 

 

« Το υποσυνείδητο, γράφει ο Γκουρτζίεφ, θα πρέπει κατά την γνώμη μου να υπερτερεί στην κοινή παρουσία του ανθρώπου. » 
 « Ο ‘διαχωρισμός των υδάτων’ μπορεί τότε να εκπληρωθεί . »

Οι διαφορετικές αυτές καταστάσεις αντιστοιχούν με τις διαβαθμίσεις διανόησης και με τα επίπεδα του ̈είναι ̈ ... μια ιδέα που βρίσκεται συχνά στην διδασκαλία του Αγ. Ιωάννη του Σταυρού (1542- 1591) με την οποία η διδασκαλία του Γκουρτζίεφ έχει αρκετές αντιστοιχίες . 

Ο Γκουρτζίεφ δίνει μεγάλη σημασία στην ̈αυτό - παρατήρηση ̈, στην ελευθερία από τους συνειρμούς, στην μη έκφραση δυσάρεστων συγκινήσεων, στην ανακάλυψη μιας ̈ενεργούς προσοχής ̈, της ̈συνειδητής προσπάθειας ̈ και της ̈ ηθελημένης ταλαιπωρίας ̈. 

Η κατάσταση του ανθρώπου συνοψίζεται στον ̈μαρμάρινο πίνακα ̈ που περιγράφεται στις ̈Διηγήσεις του Βελζεβούλ προς τον εγγονό του ̈ : 

Η Πίστη στην Συνειδητότητα είναι Ελευθερία
Η Πίστη στα Συναισθήματα είναι Αδυναμία
Η Πίστη στο Σώμα είναι Ηλιθιότητα
Η Αγάπη της Συνειδητότητας προκαλεί το Ίδιο
Η Αγάπη των Συναισθημάτων προκαλεί το Αντίθετο
Η Αγάπη του Σώματος σχετίζεται με τον τύπο και την πολικότητα Η Ελπίδα της Συνειδητότητας είναι Δύναμη
Η Ελπίδα του Συναισθήματος είναι Σκλαβιά
Η Ελπίδα του Σώματος είναι Αρρώστια. 

Ο Γκουρτζίεφ μιλά για μια δυνατή κατάσταση άμεσης αντίληψης της πραγματικότητας και μιας συνειδητότητας όπου δεν υπάρχουν πια αντιφάσεις . Με την συνειδητότητα δεν υποφέρεις με το αντίθετο, είναι χαρά, χαρά μιας όλος διόλου διαφορετικής διάστασης.
Εδώ είναι το κατώφλι της προφορικής διδασκαλίας που δεν μεταφράζεται στην κανονική γλώσσα . « Η άμεση μαρτυρία είναι τρομερά σπάνια και αναπόφευκτα αποσπασματική. » 

Ο ΓΚΟΥΡΤΖΙΕΦ ΚΑΙ Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

Basarab Nicolescu