Το Δικαίωμα στην Τεμπελιά
Γαμπρός του Μαρξ,ο Πωλ Λαφάργκ υπήρξε κατά κάποιον τρόπο η αντιστροφή του.
Ζυμωμένος με τη γέννηση το Διεθνούς Σοσιαλιστικού Κινήματος, κυνηγημένος και εικονοκλάστης, αποκαθηλώνει τη θεμελιώδη ιδέα των εργατικών διεκδικήσεων και του μαρξιστικού οράματος:το δικαίωμα στη δουλειά.
Πρόκειται -γράφει- για μια <<παράξενη τρέλα>> που διακατέχει τις εργατικές τάξεις των καπιταλιστικών χωρών. Η επανάσταση του δικαιώματος στην τεμπελιά.
Να τεμπελιάζουμε στο κάθε τι,
εκτός από τον έρωτα και το πιοτό,
εκτός από την τεμπελιά
Λεσινγκ
1. Ένα καταστροφικό δόγμα
...
Μέσα στην καπιταλιστική κοινωνια, η δουλειά είναι η αιτία κάθε πνευματικού εκφυλισμού,
κάθε οργανική παραμόρφωση.....
οι Έλληνες της χρυσής εποχής δεν ένιωθαν, κι αυτοί επίσεις , παρά μόνο περιφρόνηση για τη
δουλειά: ο ελεύθερος άνθρωπος δεν γνώριζε παρά μόνο τις σωματικές ασκήσεις και τα
παιχνίδια του νου. Ήταν, επίσης, η εποχή όπου περπατούσε και ανέπνεε κανείς ανάμεσα σ'
ένα λαό από Αριστοτέληδες, από Φειδίες, άπο Αριστοφάνηδες. Ήταν η εποχή όπου μια
χούφτα γενναιών συνέτριψε στο Μαραθώνα τις ορδές της Ασίας, αυτές που σε λίγο καιρό ο
Αλέξανδρος θα καθυπέτασε. Οι φιλόσοφοι της Αρχαιότητας δίδασκαν την περιφρόνηση για
τη δουλειά, αυτόν τον ατιμωτικό υποβιβασμό του ελεύθερου ανθρώπου, οι ποιητές υμνούσαν
την τεμπελιά, από το δώρο των θεών:
O, Meliboe, Deus nobis haec otia fecit
Ο Χριστός, στην επί του όρους ομιλία του, κήρυξε την τεμπελιά: <<Καταμάθετε τα κρίνα του
αγρού πώς αυξάνει, ου κοπιά ουδέ νήθει, λέγω δε υμίν ότι ουδέ Σολομών εν πάση τη δόξη
αυτού περιέβαλε ως εκ τούτων>>.
Ο Ιεχωβάς, ο γενειοφόρος και σκληρός θεός, έδωσε σε οσους τον λάτρευαν το υπέρτατο
παράδειγμα της ιδεώδους τεμπελιάς, μετά από έξι μέρες εργασίας, ξεκουράστηκε για όλη την
αιωνιότητα.
Από την άλλη, ποιες είναι οι φυλές για τις οποίες η δουλειά αποτελεί οργανική ανάγκη; Οι
Ωβερνιάτες οι Σκωτσέζοι, αυτοί οι Ωβερνιάτες των Βρετανικών νήσων,οι Γκαγιεγκο, αυτοί οι
Ωβερνιάτες της Ισπανίας, οι Πομερανοί, αυτοί οι Ωβερνιάτες της Γερμανίας, οι Κινέζοι, αυτοί
οι Ωβερνιάτες της Ασίας. Στην κοινωνία μας ποιές είναι οι τάξεις που αγαπούν τη δουλειά για
τη δουλειά; Οι κτηματίες αγρότες και οι μικροαστοί. Οι μεν πρώτοι σκυμμένοι στα χωράφια
τους, οι δε άλλοι προσκολλημένοι στα μαγαζιά τους , σαλεύουν όπως οι τυφλοπόντικες στις
υπόγειες στοές, και ποτέ δεν ανασηκώνονται για να ατενίσουν αβίαστα τη φύση.
Κι ωστόσο, το προλεταριάτο, η μεγάλη τάξη που αγκαλιάζει όλες τις παραγωγικές δυνάμεις
των πολιτισμένων εθνών, η τάξη που με τη χειραφέτηση της θα χειραφετήση όλη την
ανθρωπότητα από τη δουλική εργασία και θα μετατρέψει το ανθρώπινο ζώο σε ελεύθερη
ύπαρξη, το προλεταριάτο, προδίδοντας τα ένστικτά του, παραβλέποντας την ιστορική
αποστολή του, παραβλέποντας την ιστορική του αποστολή του, έχει αφεθεί να διαφθαρεί από
το δόγμα της δουλειάς. Σκληρή και φοβερη έχει υπάρξει η τιμωρία του. Όλες οι προσωπικές
και κοινωνικές δυστυχίες έχουν γεννηθεί από το πάθος του για τη δουλεία.
...
2. Οι ευλογίες της δουλειάς
<<Όσο περισσότερο οι λαοί μου θα δουλεύουν,τόσο λιγότερο θα υπάρχουν ακόλαστα πάθη>>,έγραφε
από τον Όστεροντ,στις 5 Μαΐου 1807,ο Ναπολέων. <<Είμαι η εξουσία[...]και θα ήμουν διατεθειμένος να
διατάξω για την Κυριακή, μετά το τέλος της λειτουργίας, τα μαγαζιά να ανοίγουν και οι εργάτες να
επιστρέφουν στην εργασία τους>>.
Για να ξεριζώσει την τεμπελιά και να κάμψει τα αισθήματα της υπερηφάνειας και της
ανεξαρτησίας που αυτή γεννά,ο συγγραφέας της Πραγματείας για το εμπόριο πρότεινε να
φυλακιστούν οι φτωχοί στους ιδεώδεις οίκους της δουλειάς(ideal workhouse) που θα
απέβαιναν <<ιδρύματα του τρόμου, όπου θα υποχρεώνονταν να δουλεύουν δεκατέσσερις
ώρες την ημέρα, έτσι ώστε, αφαιρώντας το χρόνο των γευμάτων,θα έμεναν δώδεκα ώρες
εργασίας,ολόκληρες και γεμάτες>>.
Δώδεκα ώρες δουλειάς την ημέρα, ιδού το ιδανικό των φιλανθρώπων και των ηθικολόγων του
18ου αιώνα....Τα σύγχρονα εργαστήρια έχουν εξελιχθεί σε ιδεώδη σωφρονιστικά ιδρύματα
που φυλακίζουν τις εργατικές μάζες, όπου καταδικάζουν σε δωδεκάωρα ή δεκα-τετράωρα
καταναγκαστικά έργα όχι μόνο τους άντρες,αλλα και τις γυναίκες και τα παιδιά! Και να
φανταστεί κανείς ότι οι απόγονοι των ηρώων της Τρομοκρατίας έχουν αφεθεί να διαβρώνουν
σε τέτοιο βαθμό από τη θρησκεία της δουλειάς, ώστε να δεχτούν μετά το 1848 σαν μια
επαναστατική κατάκτηση το νόμο που περιόριζε σε δώδεκα ώρες τη δουλειάς στα εργοστάσια•
διακήρυτταν σαν επαναστατική αρχή το δικαίωμα στη δουλεια: Ντροπή στο Γαλλικό
προλεταριάτο!Μόνο σκλάβοι θα ήταν ικανοί για μια τέτοια χαμέρπεια.Θα χρειάζονταν είκοσι
χρόνια καπιταλιστικού πολιτισμού σε έναν Έλληνα της ηρωικής εποχής για να συλλάβει έναν
τέτοιο εξευτελισμό.
...
Δουλεύετε, δουλεύετε,προλετάριοι, για να αυξάνετε τον κοινωνικό πλούτο και τα προσωπικά
σας βάσανα, δουλεύετε, δουλεύετε ώστε, με το να γίνεται ακόμα πιο φτωχοί, να έχετε ακόμα
περισσότερους λόγους να δουλεύεις και να είστε εξαθλιωμένοι. Τέτοιος είναι ο αμείλικτος
νόμος της καπιταλιστικής παραγωγής.
...
...Η αξία των εμπορευμάτων που καταστρέφονται εκτιμάται σε εκατοντάδες εκατομμύρια• τον
προηγούμενο αιώνα τα καίγανε ή τα πέταγαν στο νερό.
Όπως,πριν καταλήξουν σε αυτό το αποτέλεσμα, οι εργοστασιαρχες γυρνάνε τον κόσμο
αναζητώντας τρόπο να διοχετεύσουν τα εμπορεύματα που στοιβάζονται• πιέζουν την
κυβέρνησή τους να προσαρτήσει το Κονγκό,να κυριέψει το Τονκίνα,να γκρεμίσει με
κανονιοβολισμούς τα τείχη της Κίνας, ώστε να πουλήσουν εκεί τα βαμβακερά τους. Τους
τελευταίους αιώνες, διεξαγόταν μονομαχία ανάμεσα στη Γαλλία και την Αγγλία, ποια από τις
δυο θα διαθέτει το αποκλειστικό δικαίωμα να πουλάει τα προϊόντα της στην Αμερική και στις
Ινδίες.Χιλιάδες νέοι και ρωμαλεοι άνθρωποι έβαψαν με το αίμα τους κόκκινες θάλασσες του
11ου,16ου και 18ου αιώνα.
Τα κεφάλαια υπερφθάνουν όπως και τα εμπορεύματα.Οι τραπεζίτες δεν ξέρουν πια που να τα
τοποθετήσουν• πάνε λοιπόν σε ξένοιαστα κι ευτυχισμένα έθνη, όπου οι άνθρωποι
χουζουρεύουν κάτω από τον ήλιο καπνίζοντας τσιγάρα, με σκοπό να κατασκευάζουν
σιδηροδρομικές γραμμές,να χτίζουν εργοστάσια και να εισάγουν την κατάρα της δουλειάς.Κι
αυτή η εξαγωγή των γαλλικών κεφαλαίων καταλήγει ένα ωραίο πρωινό σε διπλωματικές
περιπλοκές:στην Αίγυπτο, η Γαλλία, η Αγγλία και η Γερμανία έφτασαν στο σημείο να
μαλλιοτραβηχτούν για να μάθουν ποιοι τοκογλύφοι θα μπορούσαν να εξαγοράστουν πρώτοι•
ή, πάλι, καταλήγει στους πολέμους του Μεξικού, όπου στέλνουν τους Γάλλους στρατιώτες να
υποδυθούν τους δικαστικούς κλητήρες για να εισπράξουν τα βαριά χρέη.
...
3. Τα επακόλουθα της υπερπαραγωγής
Paul Lafargue
(1842-1911, Αίτια θανάτου: Αυτοκτονία)