Το Αυτοκρατορικό "Fail" της Αικατερίνης: Πώς οι Σκιώδεις Αριθμοί και ο Καρπός της Γης Νίκησαν τον Τσάρο

Η Μεγάλη Αικατερίνη πίστευε στη Μηχανικότητα της εξουσίας: «νομοθετώ, άρα συμβαίνει». Όμως, όπως θα έλεγε ο [Γκουρτζίεφ], οι άνθρωποι δεν είναι γρανάζια. Η αντίσταση των Καχάλ απέδειξε ότι το Πρόσωπο (ή η οργανωμένη κοινότητα) μπορεί να γίνει «φάντασμα» για τη μηχανή του κράτους όταν κατέχει το μονοπώλιο της πληροφορίας.

Στα τέλη του 18ου αιώνα, όταν η αχανής ρωσική αυτοκρατορία προσπαθούσε να δαμάσει τα νέα, εύφορα αλλά έρημα εδάφη της νότιας Ουκρανίας, γεννήθηκε ένα σχέδιο που έμελλε να μείνει στην ιστορία ως το αυτοκρατορικό «γκάμπι». Η Μεγάλη Αικατερίνη, βλέποντας τα αρχικά της κίνητρα για εθελοντική μετοίκηση να πέφτουν στο κενό, αποφάσισε το 1794 να παίξει μια πιο σκληρή παρτίδα. Επιχείρησε να χρησιμοποιήσει τη φορολογία ως όπλο εξαναγκασμού, επιβάλλοντας στους Εβραίους διπλάσιο φόρο σε σχέση με τους Χριστιανούς, μια βαριά ποινή που μέχρι τότε βάραινε μόνο τους Παλαιόπιστους, τάζοντας όμως πλήρη φορολογική απαλλαγή σε όσους θα δέχονταν να ξεριζωθούν και να αποικίσουν τη «Νέα Ρωσία». Το όραμα ήταν να μεταμορφωθούν οι μάζες αυτών των ανθρώπων από κατοίκους των στενών χωριών σε παραγωγικούς αγρότες των ανοιχτών οριζόντων της στέπας.

Όμως, η Ιστορία σπάνια υπακούει τυφλά στα αυτοκρατορικά διατάγματα. Το μεγαλόπνοο αυτό σχέδιο κατέρρευσε σαν πύργος από άμμο, βυθισμένο στη σιωπηλή αλλά αλύγιστη αντίσταση της ίδιας της κοινότητας. Το κράτος διέθετε τη θέληση να επιβάλει τον νόμο, αλλά του έλειπε η γνώση, καθώς δεν υπήρχε καμία αξιόπιστη απογραφή του πληθυσμού. Οι ηγέτες των τοπικών Καχάλ, κρατώντας τα μυστικά των αριθμών καλά κρυμμένα στα σκοτεινά τους κατάστιχα, απέκρυπταν συστηματικά τους πραγματικούς κατοίκους, εξαφανίζοντας από τα μάτια των αρχών ίσως και τον μισό εβραϊκό πληθυσμό της αυτοκρατορίας. Μέσα από αυτή την αθόρυβη, σχεδόν σκιώδη υπονόμευση, η καταναγκαστική μετανάστευση απέτυχε παταγωδώς, και μέχρι το 1808 ο διαβόητος διπλός φόρος είχε πια σβήσει στη λήθη, έχοντας πάψει οριστικά να εισπράττεται.

Μακριά από τα παλάτια, βαθιά στην καρδιά της ρωσικής υπαίθρου, παιζόταν παράλληλα ένα άλλο, πιο σκοτεινό παιχνίδι εξουσίας και επιβίωσης πάνω στο ίδιο το χώμα. Η αυτοκρατορική νομοθεσία απαγόρευε ρητά στους Εβραίους να κατέχουν δουλοπάροικους αγρότες ή να εκμεταλλεύονται την προσωπική τους εργασία, υψώνοντας μια ασπίδα προστασίας απέναντι στην υποδούλωση των χωρικών. Εκεί ακριβώς όμως γεννήθηκε το σύστημα krestentsia, ένας δόλιος και εξαιρετικά περίπλοκος μηχανισμός παράκαμψης του νόμου, πλασμένος από την ανάγκη, το χρέος και την ατέρμονη ανθρώπινη απληστία.

Οι Ρώσοι γαιοκτήμονες, βυθισμένοι στα χρέη και πνιγμένοι στις οικονομικές τους υποχρεώσεις, παραδίδονταν και εκχωρούσαν στους Εβραίους εκμισθωτές τα πάντα έναντι μιας προκαταβολής ή ενός σημαντικού ενοικίου, το οποίο ονομάστηκε krestentsia. Στα χαρτιά, το συμβόλαιο ήταν αθώο· δεν ανέφερε ανθρώπινες ψυχές, παρά μόνο την ίδια τη μελλοντική σοδειά, τους σπόρους του σιταριού και του κριθαριού που έκρυβε η γη. Στην πράξη, όμως, το χώμα και οι άνθρωποι δένονταν με αόρατες αλυσίδες. Οι δουλοπάροικοι εξαναγκάζονταν να θερίζουν με τον ιδρώτα τους, να αλωνίζουν και να παραδίδουν τον καρπό απευθείας στα αποστακτήρια των εκμισθωτών, να φυλάνε τα βόδια των νέων αφεντικών που έβοσκαν στα ίδια τους τα χωράφια, να τους προσφέρουν τα κάρα τους και την εξαντλητική χειρωνακτική τους εργασία.

Το αποτέλεσμα ήταν μια εφιαλτική πραγματικότητα, όπου η ιδιοκτησία των ανθρώπων μεταβιβαζόταν σιωπηρά, κρυμμένη κάτω από το πρόσχημα του καρπού. Όταν η ρωσική Γερουσία ανακάλυψε αυτό το περίτεχνο τέχνασμα το 1816, αντίκρισε το πρόσωπο της απόλυτης καταστροφής, διαπιστώνοντας πως οι αγρότες καταδικάζονταν αργά και βασανιστικά στον λιμό. Αλλά ο ιστός ήταν ήδη πολύ πυκνός για να σκιστεί με ένα απλό διάταγμα. Τα συμφέροντα των ίδιων των καταχρεωμένων γαιοκτημόνων προστάτευαν αυτή την πρακτική, καθώς οι ευγενείς αρνούνταν ή αδυνατούσαν να επιστρέψουν τα κεφάλαια που τους κρατούσαν ομήρους στην ίδια τους τη γη. Έτσι, τόσο η μεγάλη αυτοκρατορική φιλοδοξία στις στέπες της Νέας Ρωσίας όσο και ο νόμος στα απέραντα χωράφια της αυτοκρατορίας, καταπνίγηκαν αθόρυβα μέσα στους σκοτεινούς λαβύρινθους της ανθρώπινης επινοητικότητας.

Στα τέλη του 18ου αιώνα, η Ρωσική Αυτοκρατορία επιχείρησε να αποικίσει τη «Νέα Ρωσία» (Νότια Ουκρανία) χρησιμοποιώντας τον διπλό φόρο ως εργαλείο εξαναγκασμού για τον εβραϊκό πληθυσμό. Το σχέδιο κατέρρευσε λόγω της συστηματικής απόκρυψης των απογραφών από τα τοπικά Καχάλ, που κατέστησαν το κράτος «τυφλό». Παράλληλα, στην ύπαιθρο, η απαγόρευση κατοχής δουλοπάροικων παρακάμφθηκε μέσω του συστήματος krestentsia, όπου οι αγρότες εκμισθώνονταν σιωπηρά ως «μέρος της σοδειάς», οδηγώντας σε μια εφιαλτική πραγματικότητα λιμού και οικονομικής ομηρίας των γαιοκτημόνων.

«Το κράτος διέθετε τη θέληση, αλλά του έλειπε η γνώση.»