Το Καθολικό Ψεύδος του Αϊζενστάιν
Στα μέσα εκείνου του ταραγμένου Ιούνη του 1905, η Οδησσός δεν ανέπνεε τον αλμυρό αέρα της θάλασσας, αλλά τον καπνό και τον πυρετό μιας επικείμενης, βίαιης ανατροπής. Πολύ πριν φανεί η σκοτεινή σιλουέτα του θωρηκτού στον ορίζοντα, οι δρόμοι της πόλης είχαν ήδη παραδοθεί στη δίνη της αναρχίας και του πάθους. Τα πεζοδρόμια αντηχούσαν από τα βήματα των εργατών που εγκατέλειπαν βίαια τα εργοστάσια, ενώ νεαροί διαδηλωτές, φοιτητές και επαναστάτες έστηναν οδοφράγματα από οικοδομικά υλικά και αναποδογυρισμένα βαγόνια του τραμ. Οι πυροβολισμοί έσκιζαν τη σιωπή, με τα πλήθη να επιτίθενται στα αστυνομικά τμήματα, ενώ οι αρχές της πόλης, όπως ο κυβερνήτης Νόιντχαρτ, παρέλυσαν από σύγχυση και αναποφασιστικότητα, παραδίδοντας τελικά τον έλεγχο στη στρατιωτική διοίκηση.
Μέσα σε αυτό το καμίνι, η άφιξη του θωρηκτού «Ποτέμκιν» στο λιμάνι λειτούργησε σαν ένας τεράστιος, πλωτός πυροκροτητής. Ένα πλήθος χιλιάδων ανθρώπων ξεχύθηκε στην προκυμαία, μαγεμένο από το μέγεθος της ανταρσίας, ενώ φλογεροί ρήτορες και φοιτητές, όπως ο Κονσταντίν Φέλντμαν, ανέβαιναν στο κατάστρωμα ικετεύοντας το πλήρωμα να βομβαρδίσει την πόλη και να στηρίξει την εξέγερση με κάθε κόστος. Η ατμόσφαιρα μύριζε αίμα και αλκοόλ· η νύχτα βάφτηκε κόκκινη όταν το λιμάνι παραδόθηκε στην τυφλή λεηλασία και τις φλόγες. Αποθήκες παραβιάστηκαν, κιβώτια με κρασί άδειασαν στους δρόμους και εμπορεύματα αξίας εκατομμυρίων ρουβλίων έγιναν στάχτη, απειλώντας ακόμη και τα ξένα πλοία που βρίσκονταν στην καραντίνα, την ώρα που ο στρατός δίσταζε να επέμβει από τον φόβο των ναυτικών κανονιών.
Η κορύφωση του δράματος ήρθε υπό τον εκκωφαντικό κρότο των όπλων του πλοίου, το οποίο έριξε πέντε ομοβροντίες προς την πόλη, απαιτώντας την απόσυρση του στρατού και την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων. Η κηδεία του μοναδικού νεκρού ναύτη μετατράπηκε σε μια θυελλώδη πομπή χιλιάδων ανθρώπων, όπου πάνω από τον ανοιχτό τάφο αντηχούσαν ιαχές για την οριστική πτώση της απολυταρχίας. Σύντομα, η πόλη κηρύχθηκε σε κατάσταση πολιορκίας και το σιδερένιο θηρίο αναγκάστηκε να σαλπάρει, ξεφεύγοντας από τη μοίρα του, αφήνοντας όμως πίσω του μια πόλη σημαδεμένη για πάντα από τη φλόγα της εξέγερσης.
Αυτή η ωμή, χαοτική πραγματικότητα της Οδησσού έμελλε ωστόσο να επισκιαστεί και να μεταμορφωθεί από την τέχνη της μετέπειτα εποχής. Χρόνια αργότερα, η ιδιοφυΐα του Σεργκέι Αϊζενστάιν θα έπαιρνε αυτό το ιστορικό υλικό και θα το έπλαθε σε έναν πανίσχυρο, επικό μύθο, επινοώντας για τις ανάγκες της σοβιετικής προπαγάνδας συγκλονιστικές σκηνές, όπως η ανύπαρκτη σφαγή στα σκαλιά της Οδησσού. Έτσι, χαράχτηκε στη μνήμη της ανθρωπότητας μια εικόνα που ακροβατούσε αριστουργηματικά ανάμεσα στο αληθινό ιστορικό γεγονός και τον αθάνατο κινηματογραφικό θρύλο.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου