Η σχέση του Ανδρέα Παπανδρέου με τον Γιασέρ Αραφάτ δεν ήταν μια τυπική διπλωματική επαφή· ήταν μια βαθιά πολιτική και ψυχολογική ώσμοση. Το αρχικό κείμενο προσπαθεί να την παρουσιάσει ως μια flat συνεργασία για τη «λαϊκή κυριαρχία», κρύβοντας τον απόλυτο κυνισμό μιας συμμαχίας που άλλαξε τις ισορροπίες στη Μεσόγειο. Για το ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του ’80, η Keffiyeh του Αραφάτ ήταν το απόλυτο είδωλο στον καθρέφτη του δικού του «τρίτου δρόμου προς τον σοσιαλισμό». Ο Ανδρέας χρειαζόταν την αίγλη του Παλαιστίνιου αντάρτη για να τροφοδοτεί το αντιδυτικό, αντιιμπεριαλιστικό θυμικό των μαζών που τον αποθέωναν στα μπαλκόνια, και ο Αραφάτ χρειαζόταν απεγνωσμένα μια επίσημη πύλη εισόδου στην αποστειρωμένη, φιλοϊσραηλινή Ευρωπαϊκή Κοινότητα.
Η πραγματική ιστορία δεν ξεκινά απλώς με μια επίσκεψη το 1981, αλλά γράφεται με όρους πολεμικού θρίλερ το καλοκαίρι του 1982. Όταν ο ισραηλινός στρατός εισέβαλε στον Λίβανο και απέκλεισε την PLO στη Βηρυτό, ο Αραφάτ βρέθηκε με την πλάτη στον τοίχο, αντιμέτωπος με την ολοκληρωτική εξόντωση. Ήταν η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ που έστειλε ελληνικά επιβατηγά πλοία, υπό την προστασία του ελληνικού πολεμικού ναυτικού και τη γαλλική επίβλεψη, για να απεγκλωβίσει χιλιάδες Παλαιστίνιους μαχητές. Όταν ο Αραφάτ πάτησε το πόδι του στο λιμάνι του Πειραιά, ο Ανδρέας Παπανδρέου τον υποδέχτηκε ως εν αναμονή αρχηγό κράτους. Αυτή ήταν η πιο λαμπρή στιγμή της σχέσης τους, αλλά και η απαρχή ενός πολύ σκοτεινού συμβολαίου.
Πίσω από τις τηλεοπτικές κάμερες και τις θερμές χειραψίες, η Αθήνα μετατράπηκε γρήγορα σε μια «γκρίζα ζώνη» ανοχής. Το αντάλλαγμα για την ελληνική υποστήριξη στην PLO ήταν ένα άτυπο σύμφωνο μη επίθεσης: οι παλαιστινιακές φράξιες είχαν το ελεύθερο να χρησιμοποιούν την ελληνική πρωτεύουσα ως διαμετακομιστικό σταθμό, ως καταφύγιο στελεχών και ως κέντρο logistics, με τη σιωπηρή δέσμευση ότι δεν θα πραγματοποιούσαν τρομοκρατικά χτυπήματα σε ελληνικό έδαφος.
Αυτή η ισορροπία τρόμου δοκιμάστηκε άγρια τη δεκαετία του '80. Η ΕΥΠ και ο κρατικός μηχανισμός του ΠΑΣΟΚ βρέθηκαν επανειλημμένα να κάνουν τα στραβά μάτια σε παράνομες χρηματοδοτήσεις, μεταφορές οπλισμού και πλαστά διπλωματικά έγγραφα. Όταν ο Μοχάμεντ Ρασίντ, κορυφαίος οικονομικός εγκέφαλος της PLO και στενός συνεργάτης του Αραφάτ, συνελήφθη στο αεροδρόμιο του Ελληνικού το 1988 μετά από πιέσεις του FBI, η Αθήνα βυθίστηκε σε μια πρωτοφανή διπλωματική κρίση. Ο Αραφάτ εκβίαζε ανοιχτά, απειλώντας να τινάξει στον αέρα τις σχέσεις των δύο χωρών αν ο Ρασίντ εκδιδόταν στις ΗΠΑ, και η κυβέρνηση Παπανδρέου επιδόθηκε σε έναν δικαστικό και διπλωματικό σαμποτάζ για να καθυστερήσει την έκδοση, εξοργίζοντας την Ουάσιγκτον.
Το μεγάλο κραχ της σχέσης τους ήρθε το 1993, και εκεί το αρχικό αφήγημα κατασκευάζει ένα ακόμη ψέμα. Η Συμφωνία του Όσλο δεν ενίσχυσε τη σχέση ΠΑΣΟΚ-Αραφάτ· αντιθέτως, την απογύμνωσε από την ιδεολογική της ουσία. Όταν ο Αραφάτ επέστρεψε στην Αθήνα το 1994, ως επικεφαλής πλέον της Παλαιστινιακής Αρχής, ο Ανδρέας Παπανδρέου βρισκόταν στην τελευταία, δραματική πρωθυπουργική του θητεία. Η ρομαντική εποχή του αντιιμπεριαλιστικού αντάρτικου είχε πεθάνει. Το ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του '90 είχε ήδη μπει σε τροχιά εκσυγχρονισμού, προετοιμάζοντας τη χώρα για την ΟΝΕ και την ευρωζώνη. Η realpolitik επέβαλλε την de jure αναγνώριση του Ισραήλ και την ευθυγράμμιση με τις δυτικές προδιαγραφές ασφαλείας.
Ο Αραφάτ δεν αντιμετωπιζόταν πλέον ως ο «σύντροφος των λαϊκών κινημάτων», αλλά ως ένας γραφειοκράτης της Μέσης Ανατολής που διαχειριζόταν μια θνησιγενή αυτονομία, πνιγμένη στη διαφθορά. Οι συναντήσεις τους έγιναν στεγνές, τυπικές και διεκπεραιωτικές, επικεντρωμένες σε ευρωπαϊκά κονδύλια και οικονομικές ενισχύσεις.
Όταν ο Αραφάτ πέθανε το 2004 στη Ραμάλα, το ΠΑΣΟΚ του Γιώργου Παπανδρέου έστειλε μια τυπική αντιπροσωπεία στην κηδεία, απλώς για να τηρήσει τα προσχήματα μιας ιστορικής κληρονομιάς που ένιωθε πλέον ως βαρίδι. Η αλήθεια είναι ότι το ΠΑΣΟΚ χρησιμοποίησε τον Αραφάτ για να χτίσει το ριζοσπαστικό του προφίλ στο εσωτερικό της χώρας και να ανοίξει τις εμπορικές πόρτες του αραβικού κόσμου, ενώ ο Αραφάτ εξαργύρωσε τη «φιλία» του Ανδρέα για να αποκτήσει διπλωματική ασυλία και μια ευρωπαϊκή γέφυρα. Όταν το σκηνικό του Ψυχρού Πολέμου κατέρρευσε, το πράσινο συμβόλαιο έληξε, αποδεικνύοντας ότι πίσω από τα συνθήματα για τη λαϊκή κυριαρχία, οι σχέσεις των ηγετών επιβιώνουν μόνο όσο εξυπηρετούν τις ανάγκες της εξουσίας τους.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου